Genetik 101, bilim dünyasına Beth Skwarecki'nin kazandırdığı özel bir eserdir. Türkçe baskısı Say Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Kitaptan seçilen bu sözler, okur oylarıyla sıralanarak burada toplandı.
Genetik 101'den En Beğenilen Alıntılar
Vücudunuzda otuz yedi trilyondan fazla hücre vardır.
📖 Sayfa 10 · Genetik 101, Beth Skwarecki
En iyi yöntem hala fenotipe dayanmaktır: Annenin ve babanın boy ortalamasını alın ve eğer erkekse 6,5 cm ekleyin, dişiyse 6,5 cm çıkarın.
📖 Sayfa 131 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Kan pıhtılaşması basit gözükebilir ancak aslında oldukça karmasık bir süreçtir. Kan kaybına yol açan bir yara aldığımızda kandaki
📖 Sayfa 117 · Genetik 101, Beth Skwarecki
trombosit adlı minik hücreler birbirlerine yapışarak olaya katılır. Ayrıca fibrinojen adlı proteinler, yarayı kapatmak ve pıhtı oluşturarak daha fazla kanın sizmasıı engellemek için, fiber benzeri protein iplikleri olan fibrin haline dönüşmek için tetiklenirler.
DNA bizi olduğumuz kişi yapar.
📖 Sayfa 9 · Genetik 101, Beth Skwarecki
DNA, mikroskobik ölçekte inanılmaz derecede uzun olan tel gibi bir moleküldür. Vücudunuzdaki her bir hücrenin çekirdeğine bu ipliklerden kırk altı tane sıkıştırılmıştır ve her bir iplik, vücudunuzun her bir parçasının inşası ve bakımı için gerekli olan talimatları içerir. Bu talimatlar, deşifre etmeyi öğreneceğimiz kimyasal bir dille yazılmıştır.
📖 Sayfa 7 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Kafein sindirildikten sonra karaciğerimizde parçalara ayrılır. Bir kafein molekülü parçalara ayrılmadan önce kan akışı içerisinde dolanır, arada sırada da beyinde durarak bizi uyanık tutmak için adenozini bloklar.
Genetik 101, Beth Skwarecki
İki yüzyıldan kısa bir zaman önce insanların genetik hakkında tüm bildikleri, çocukların görünüşlerinin ebeveynlerininkini andırdıkları ve köpeklerin, atların veya ekinlerin dikkatli bir şekilde ıslah edilmesiyle daha büyük ve daha iyi köpekler, atlar ve ekinler elde edilebileceğiydi.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Bir akrabanız ile ortalama șu kadar yakınsınızdır:
📖 Sayfa 163 · Genetik 101, Beth Skwarecki
.Tek yumurta ikiziniz ile yüzde 100
. Ebeveyniniz veya çocuğunuz ile yüzde 50
. Öz kardeşiniz ile yaklaşık yüzde 50
. Büyük ebeveynler, torunlar, hala, amca veya üvey kardeşlerle yaklaşık yüzde 25
. Büyük büyük ebeveynler, çocukların torunları, büyük amca, büyük hala veya birinci dereceden kuzenlerle yaklaşık yüzde 12,5
(1/8)
. Dedenin dedesi, torunun torunu ile yaklaşık yüzde 6,25 (1/16)
. Dedenin dedesinin babası, torunun torununun çocuğu veya ikinci dereceden kuzenlerle yaklaşık yiüzde 3,13 (1/32)
. Bir yabancı ile yaklaşık yüzde 0
DNA da hayatın kendisi gibi dağınıktır.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Down Sendrom gibi bir hastalığın riskinin annenin yaşı ile artmasının sebebi budur: Kromozomlar ne kadar uzun süre bir arada kalırlarsa nondisjonksiyon (ayrılmama) adlı nadir vakayı yaşama olasılıkları artar.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Hücrelerimiz DNA'yı sağlam tutmak için çok çalışır. Bu yüzden hücreler öldüğünde, oluşan DNA hasarını yamamak için ortalıkta kimse kalmaz.
📖 Sayfa 212 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Bebekken neredeyse herkes süt içip sindirebilir. İnsan sütündeki kalorilerin yaklaşık yüzde 40'ı laktoz adlı bir şekerden gelir, bu yüzden bebekler laktaz adlı bir enzimle donanmıştır. (imlaya dikkat edin: -oz ile biten kelimeler şekerlerdir; -az ile bitenler ise enzimdir.) Ama yaşlandıkça laktaz geni kapatılır. Bunda yanlış olan bir şey yoktur; nihayetinde yirmi yaşında birinin emzirilmeye ihtiyacı yoktur. Eğer laktazınız yoksa ve çok fazla süt içerseniz gazlı ve şişkin hissedersiniz ve belki de ishal olursunuz. Hayati tehlike yaratan bir şey değildir, ancak hoş da değildir.
📖 Sayfa 133 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Her antibiyotik sınıfı, belirli bir bakteri proteini üzerinde çalışır:
📖 Sayfa 189 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Penisilin PBP'ye bağlanır, makrolidier ribozomlar ile uğraşır ve ki nolonlar DNA'yı açan enzimi tıkar. Bunun anlamı, eğer bakterilerin sadece bu enzimleri nasıl yaptıklarını değiştirebilirlerse bu ilaçların etkilerinden kaçabilecek olmasıdır. Başka bir deyişle, DNA'la rındaki doğru mutasyonla bundan kurtulabilirler.
Kafein sindirildikten sonra karaciğerimizde parçalara ayrılır. Bir kafein molekülü parçalara ayrılmadan önce kan akışı içerisinde dolanır, arada sırada da beyinde durarak bizi uyanık tutmak için adenozini bloklar. Ancak karaciğerden geçer geçmez oradaki en zimler tarafından parçalanabil ir. Kan dolaşımımızdaki kimyasalları parçalara ayırmak karaciğerimizin işinin önemli bir parçasıdır ve bunu yapmasına yardımcı olması için tonlarca enzimi vardır.
📖 Sayfa 184 · Genetik 101, Beth Skwarecki
"Yarasalar yavrularını doğurur ve onları sütle beslerler. Gagaları değil, dişleri vardır."
📖 Sayfa 169 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Bugün Kuzey Avrupalıların yaklaşık yüzde 90'ı erişkinler olarak laktozu sindirebilirken, bu yüzde Asyalılar için yüzde 5'in altındadır.
📖 Sayfa 134 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Alkol, beyin hücrelerimizdeki reseptörleri etkileyerek rahatlama ve daha yavaş reaksiyon süreleriyle sonuçlanan bir sarhoşluğa sebep olur.
📖 Sayfa 185 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Ancak alkol nihayetinde kan dolaşımınızda yok olur: Tek bir bira hayatınızın geri kalanı boyunca sizi kafa yapmaz. Bunun için karaciğerinize teşekkür edebilirsiniz.
Vücudunuzda kamu borcundan ve ya Samanyolu'ndaki yıldızlardan daha fazla hücre bulunur.
📖 Sayfa 10 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Genler sadece vücudumuzun nasıl göründüğünü etkilemezler;
📖 Sayfa 184 · Genetik 101, Beth Skwarecki
vücudumuzun ne yaptığını da belirlerler. Vücudumuzun ilaçlarla ve diğer eczalarla ne yaptığı da buna dahildir.
DNA o kadar önemli bir parçanızdır ki, DNA hakkında bir şeyler öğrenmek, aslında bilmek istemediğiniz şeyler hakkında size daha fazla bilgi verebilir.
📖 Sayfa 193 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Çok da uzun olmayan bir zaman önce 1900'lü yilların başlarında bazı bilim insanları, "iyi"
📖 Sayfa 216 · Genetik 101, Beth Skwarecki
genlere sahip olan kişilerin çocuk yapmasının cesaretlendirilmesi ve fakir, engelli ya da sabıka kaydı bulunanların da kısırlaştırılması
için genetik biliminin kullanılmasını istiyorlardı. O günlere dönmeye ihtiyacımız yok. Ancak bilim hızla ilerlemektedir ve gen düzenlemesi ve ucuz sekanslama çağında üreme teknolojisi ile ne olacağını sadece zaman gösterebilir.
Akondroplazi, cüceliğin en yaygın türüdür. FGFR3 genindeki değişikliklerden kaynaklanır.
Genetik 101, Beth Skwarecki
DNA aynı zamanda hem büyük, hem de küçüktür. Bir moleküldür, o yüzden çok ama çok küçüktür. Mercekler ne kadar güçlü olursa olsun normal bir mikroskopta göremezsiniz. öte yandan DNA iplikleri çok, ama çok uzundur.
📖 Sayfa 22 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Muhtemelen CRISPR, gelecekte ürünleri genetik olarak değiştirmek için seçilecek araçlar olacaktır. Teknik, insanlarda da hayvanlarda olduğu kadar iyi çalışmaktadır; bir grup bilim insanı yağ oranı düşük daha zayıf domuzlar üretmek için CRISPR kullanmışlardır.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Vücudunuzda otuz yedi trilyondan fazla hücre vardır. Bu çok büyük bir sayı, değil mi? Vücudunuzda kamu borcundan veya Samanyolu'ndaki yıldızlardan daha fazla hücre bulunur.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Timin ve sitozin düz halka şeklindeyken,adenin ve guaninin sekiz rakamı gibi,iki halkadan oluşan yapıları vardır.
📖 Sayfa 18 · Genetik 101, Beth Skwarecki
DNA, milyonlarca atomdan meydana gelen devasa bir moleküldür.
📖 Sayfa 12 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Atomlar ve moleküller arasındaki farkı anlamanın en iyi yolu, bir molekül model kitinin başına oturmaktır. Bunları kimya sınıfla rında veya üniversite kitabevlerinde bulabilirsiniz. Oldukça ciddi görünmesine karşın aslında çok eğlenceli bir oyuncaktır.
DNA hasarını önlemek önemlidir. Bu yüzden güneş kremi sürer, sigaradan uzak durur ve doktorlarımızın gerekenden daha fazla röntgen istememesine güveniriz. Ancak kaçınılmaz olarak hasar meydana geldiğinde vücudumuzun bunu tamir edebilmesi iyi bir şeydir.
📖 Sayfa 177 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Suyun kimyasal formülünü muhtemelen biliyorsunuz: H2O. Bu iki hidrojen ve bir oksijen atomu olduğu anlamına gelir. Eğer bu uygulamanın şekerleme versi yonunu yapıyorsanız, kırmızı bir şekerleme alın ve ona iki kürdan takın. Bu kırmızı şekerleme oksijen atomunuzdur. iki hidrojen atomunu simgeleyen iki beyaz şekerleme alın ve kürdanların diğer ucuna takın. Az önce H2O yaptınız.
📖 Sayfa 12 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Antibiyotik kelimesi "hayata karşı" anlamına gelir ancak çoğu kişi bu kelimeyi kullandığında antibakteriyel maddeleri kasteder
📖 Sayfa 187 · Genetik 101, Beth Skwarecki
DNA sahne ışıklarının büyük kısmını kendine toplayabilir ancak
📖 Sayfa 46 · Genetik 101, Beth Skwarecki
derme çatma kuzeni RNA da olağanüstü ve yeteri kadar takdir
görmeyen pek çok iş yapabilir.
Gerçek DNA'nın çarpık,asimetrik bir görünüşü vardır. Bir merdiveniniz olduğunu hayal edin-bu DNA'nız olsun-ancak bu merdiveni bir sarmal haline gelecek şekilde bükmeden önce,yukarı bakan uçlarını birbirlerine doğru çekerek basamakları eğeceksiniz. Gerçek DNA'da merdivenin bir tarafı (kenarların birbirine daha yakın olduğu yerler ) küçük yiv, diğer taraf ise büyük yiv olarak adlandırılır. Döndürdüğünüzde spiral düzgün ve simetrik olmaz. DNA da hayatın kendisi gibi dağınıktır.
📖 Sayfa 19 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Karadut yüz elli dört çift kromozom ile hepimizi geçer. Ama birincilik kürsüsü, on altı bin adet çok ama çok küçük kromozomu olan Oxytricha trifallax adlı tek hücreli bir protozoaya aittir.
📖 Sayfa 51 · Genetik 101, Beth Skwarecki
... besinleri enerjiye dönüştüren mitokondri ... O kadar özeldir ki bizlerle paylaşmadığı kendi DNA'sı bile vardır. Bilim insanları bunun sebebinin, mitokondrinin geçmişte daha büyük bir hücre tarafından yutulan ancak sindirilmeyen bağımsız bir bakteri olduğunu düşünmektedirler. Milyonlarca yılın ardından sıkı dost olduk: Etle tırnak gibiyiz.
📖 Sayfa 11 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Başlangıçta her şeyi RNA yapmaktaydı.
📖 Sayfa 46 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Ribozomlar protein ve RNA’nın karışımlarıdır. İnsan ribozomlarının her biri yaklaşık 6880 RNA nükleotid be yetmiş dokuz farklı protein içerir.
📖 Sayfa 47 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Eğer genomumuzu-DNA içerisinde taşınan tüm bilgiyi-bir kitaba basarsanız,bu kitap büyüklüğünde on iki bin cilt doldurursunuz.
📖 Sayfa 9 · Genetik 101, Beth Skwarecki
O kadar özeldir ki bizlerle paylaşmadığı kendi DNA'sı bile vardır. Bilim insanları bunun sebebinin,mitokondrinin geçmişte daha büyük bir hücre tarafından yutulan ancak sindirilmeyen bağımsız bir bakteri olduğunu düşünmektedirler.
📖 Sayfa 11 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Mitokondrilerin de DNA'sı vardır.
📖 Sayfa 11 · Genetik 101, Beth Skwarecki
...
Bilim insanları bunun sebebinin, mitokondrinin geçmişte daha büyük bir hücre tarafından yutulan ancak sindirilemeyen bağımsız bir bakteri olduğunu düşünmektedirler.
tRNA, tahmin edebileceğiniz üzere bir RNA parçasıdır. Bir ucuna bir aminoasit bağlıdır. RNA molekülleri kolayca kendi üzerlerine katlanabildiklerinden, bir tRNA (transfer) aslında "T" harfine benzeyen kıvrık bir şekle sahiptir.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Vücudumuzda proteinleri inşa edebileceği yirmi aminoasit mevcuttur.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Church'ün ekibi, mamut DNA'sını analiz ederek ve modern fillerle nerelerde ayrıldığını belirleyerek -mesela mamutların kürk
📖 Sayfa 213 · Genetik 101, Beth Skwarecki
büyütmesini sağlayan genleri bularak - bir mamutu tekrar yaratabileceklerine inanmaktadirlar. Daha sonra CRISPR gibi gen düzeltme tekniklerini kullanarak tam olarak doğru yerlerde mamut DNA'sı içeren bir fil embriyosu yaratmayı ve bunu yapay bir rahimde büyütmeyi planlamaktadırlar. Bu oldukça hırslı bir projedir ve gerçekten mümkün olup olmadığını sadece zaman gösterebilir.
“ Evrim,bireylerin başına gelmez. Birden çok neslin sahip olduğu bir özelliktir.”
📖 Sayfa 172 · Genetik 101, Beth Skwarecki
“ Evrimin anlamı budur: bir popülasyon içerisindeki alel frekansında zamanla değişim.”
📖 Sayfa 172 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Eğer A grubuna sahipseniz, bunun sebebi kırmızı kan hücrelerinizde A proteinini üreten en azından bir geninizin olmasıdır.
📖 Sayfa 101 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Ancak klonlanmış hayvanlar her zaman ebeveynleri ile özdeş olmazlar. Evcil hayvanlarını klonlatan kişiler gelen hayvanların genellikle farklı kişilikleri olduğunu, bazen de kürklerinde farklı izler olduğunu bildirmişlerdir. DNA’nın size dair her şeyi belirlemediğini unutmayın; bu, hayvanlar için de geçerlidir.
📖 Sayfa 211 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Mitokondriyal DNA yaklaşık 16.000 baz çifti uzunluğunda dairesel bir kromozomdur, evet tam bir döngü.
Genetik 101, Beth Skwarecki
"Kedi familyası, bir şekilde köpek familyası ile akraba olmalıdır çünkü hepsi dört bacaklı ve tüylü canlılardır."
📖 Sayfa 169 · Genetik 101, Beth Skwarecki
“Nasıl sözcükleri hecelemek için alfabedeki yirmi dokuz harfi kullanıyorsak, DNA’daki bilgi de dört kimyasaldan oluşan bir alfabe ile hecelenir…”
📖 Sayfa 18 · Genetik 101, Beth Skwarecki
•Adenin •Timin •Guanin •Sitozin
“Bazik -asidiğin tersi- oldukları ve yapılarında pek çok azot olduğu için azotlu baz adını alırlar. Timin ve sitozin düz halka şeklindeyken adenin ve guaninin sekiz rakamı gibi, iki halkadan oluşan yapıları vardır.”
İnsan ribozomlarının her biri yaklaşık 6880 RNA nükleotidi (ribozomal RNA anlamına gelen rRNA olarak adlandırılır) ve yetmiş dokuz farklı protein içerir. (Her bir protein pek çok aminoasitten meydana gelir, yani protein toplamda yaklaşık yüzde 60 RNA'dır.)
📖 Sayfa 47 · Genetik 101, Beth Skwarecki
DNA'da bir kitabın içerdiğinden çok daha fazla bilgi mevcuttur. Eğer genomumuzu - DNA içerisinde taşınan tüm bilgiyi- bir kitaba basarsanız, bu kitap büyüklüğünde on iki bin cilt doldurursunuz.
📖 Sayfa 9 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Genomumuz tek bir DNA ipliği değildir; kromozom denilen parçalara bölünmüştür. Yirmi üç kromozomumuzu yirmi üç devasa ciltten oluşan bir yemek tarifi koleksiyonuna benzetrnek
Genetik 101, Beth Skwarecki
hoşuma gidiyor. Tıpkı gerçek bir yemek kitabı gibi DNA da kısa kısa talimatlar içerir; bunları yemek tarifleri gibi düşünün. Her bir yemek tarifi veya gen, küçük bir parçamızı yapmak için gereken talimatları içerir.
Günümüzde Y kromozomundan geriye küçük bir parça kalmıştır ama neyse ki işini yapmaya yeter.
Genetik 101, Beth Skwarecki
Kromo-ön eki Yunanca “renk” anlamına gelen bir kelimeden gelir.
📖 Sayfa 25 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Kromatinler boyayı kolay tutarlar, yani eski hücre biyologları gördükleri şeyi tasvir ederken sosis benzeri yoğunlaşmış DNA’yı “kromozomlar”, yani kelimesi kelimesine tercüme edecek olursak “renkli cisimler” olarak adlandırırlar.
İnsülin hormon olarak iş gören bir proteindir. Bilim insanları insülin içeren insan geni kopyalamış , bir plazmide dikmiş ve plazmidi de bir grup bakteriye vermişlerdir. Bir fabrikada kocaman tanklarda üretilen bu bakteriler, devasa miktarlarda insülin üretirler. Şeker hastaları, kan şekerlerini düzenlemek için ihtiyaç duydukları insülini buradana alırlar.
📖 Sayfa 55 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Ribozomların her biri devasa bir protein ve DNA bileşimidir.
📖 Sayfa 35 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Kalıtım maddesinin ana işlevi.. protein sentezinin kontrolüdür.
📖 Sayfa 27 · Genetik 101, Beth Skwarecki
Dolly, türü için normal yaşam süresinden daha kısa sürede, altı yaşında öldü; başlangıçta bilim insanları, klonlanmış olan koyunların normal yollarla doğanlar kadar sağlıklı olmadıklarından endişe ettiler. Ancak klonlanan diğer koyunlar Dolly'den daha uzun yaşadılar ve yakın zamandaki çalışmalar, Doly'nin dizlerindeki -ilk olarak erken yaşlanma belirtisi olduğu düşünülen- arteritin altı
📖 Sayfa 211 · Genetik 101, Beth Skwarecki
yaşındaki bir koyun için tamamen normal olduğunu göstermiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Genetik 101 kimin eseridir?
Genetik 101, Beth Skwarecki tarafından yazılmıştır ve ilk kez 2019'da yayımlanmıştır. Türkçeye Samet Öksüz çevirmiştir.
Genetik 101 kaç sayfadır?
Genetik 101, 232 sayfadır (Say Yayınları baskısı).
Genetik 101'in en ünlü sözü nedir?
“Vücudunuzda otuz yedi trilyondan fazla hücre vardır.”